Mặt bích (flange) là chi tiết nối ống với ống, ống với van, bơm, thiết bị — bằng cách xiết bu-lông qua hai mặt bích ép gioăng làm kín. Khi thay thế hay đặt gia công, chỉ biết “DN” là chưa đủ: phải đúng cả tiêu chuẩn và cấp áp thì đường kính tâm lỗ và số lỗ mới trùng khớp. Bài này giải thích cách đọc mặt bích và kèm bảng tra 3 chuẩn phổ biến ở Việt Nam: ASME B16.5 Class 150, Class 300 và JIS B2220 10K.
Mặt bích là gì? Các loại thường gặp
Theo kiểu lắp vào ống, mặt bích có các dạng chính:
- Cổ hàn (WN – Weld Neck): có cổ vát hàn giáp mí, chịu áp và nhiệt cao, dùng cho đường ống quan trọng.
- Lồng/trượt (SO – Slip On): luồn vào ống rồi hàn 2 đường, dễ lắp, phổ biến cho áp lực vừa.
- Đặc/bịt (BL – Blind): bịt kín đầu ống hoặc cửa thiết bị.
- Ren (Threaded) và hàn lồng (SW – Socket Weld): cho ống nhỏ.
- Mặt bích rời (LJ – Lap Joint): dùng với đầu bọc (stub end), xoay được để canh lỗ.
Theo kiểu mặt tiếp xúc (bề mặt làm kín): mặt lồi RF (Raised Face – thông dụng nhất), mặt phẳng FF (Flat Face – cho gang, áp thấp), và mặt rãnh/mặt lồi–lõm (RTJ, T&G) cho áp lực cao.
Cấp áp và cách đọc theo từng hệ tiêu chuẩn
Cùng một đường kính DN, mỗi hệ tiêu chuẩn có bộ kích thước riêng — không lắp lẫn nhau. Cấp áp ghi khác nhau:
- ASME/ANSI B16.5 (Mỹ) — cấp áp theo Class (còn gọi #, Lb): 150, 300, 600, 900, 1500, 2500. Cỡ NPS ½″–24″.
- EN/DIN 1092 (Châu Âu) — cấp áp theo PN (bar): PN6, PN10, PN16, PN25, PN40…
- JIS B2220 (Nhật) — cấp áp theo K (kg/cm²): 5K, 10K, 16K, 20K. Rất phổ biến cho cấp thoát nước, HVAC ở Việt Nam.
Các thông số cần tra của một mặt bích
Nhìn mặt bích từ chính diện (xem hình đầu bài), khi tra hoặc đặt hàng cần đủ các kích thước sau:
- D — đường kính ngoài mặt bích.
- PCD / C — đường kính tâm lỗ = vòng tròn qua tâm các lỗ bu-lông (Bolt Circle Diameter). Đây là kích thước quyết định lắp lẫn.
- n — số lỗ bu-lông (ASME luôn là bội số của 4).
- Ø lỗ và cỡ bu-lông tương ứng.
- Bề dày mặt bích (có trong bảng dưới); đường kính mặt lồi RF tra thêm khi cần.
Bảng tra mặt bích ASME B16.5 – Class 150
Cấp áp thông dụng nhất cho đường ống công nghiệp áp lực vừa:
| Cỡ (DN) | NPS | Ø ngoài D (mm) | Đường kính tâm lỗ PCD (mm) | Số bu-lông | Ø lỗ (mm) | Cỡ bu-lông | Bề dày (mm) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| DN15 | ½″ | 89 | 60,5 | 4 | 15,7 | ½″ | 9,7 |
| DN20 | ¾″ | 99 | 69,9 | 4 | 15,7 | ½″ | 11,2 |
| DN25 | 1″ | 108 | 79,2 | 4 | 15,7 | ½″ | 12,7 |
| DN32 | 1¼″ | 117 | 88,9 | 4 | 15,7 | ½″ | 14,2 |
| DN40 | 1½″ | 127 | 98,6 | 4 | 15,7 | ½″ | 15,7 |
| DN50 | 2″ | 152 | 120,7 | 4 | 19,1 | ⅝″ | 17,5 |
| DN65 | 2½″ | 178 | 139,7 | 4 | 19,1 | ⅝″ | 20,6 |
| DN80 | 3″ | 190 | 152,4 | 4 | 19,1 | ⅝″ | 22,4 |
| DN100 | 4″ | 229 | 190,5 | 8 | 19,1 | ⅝″ | 22,4 |
| DN125 | 5″ | 254 | 215,9 | 8 | 22,2 | ¾″ | 22,4 |
| DN150 | 6″ | 279 | 241,3 | 8 | 22,2 | ¾″ | 23,9 |
| DN200 | 8″ | 343 | 298,5 | 8 | 22,2 | ¾″ | 26,9 |
| DN250 | 10″ | 406 | 362,0 | 12 | 25,4 | ⅞″ | 28,4 |
| DN300 | 12″ | 483 | 431,8 | 12 | 25,4 | ⅞″ | 30,2 |
| DN350 | 14″ | 533 | 476,3 | 12 | 28,6 | 1″ | 33,3 |
| DN400 | 16″ | 597 | 539,8 | 16 | 28,6 | 1″ | 35,1 |
| DN450 | 18″ | 635 | 577,9 | 16 | 31,8 | 1⅛″ | 38,1 |
| DN500 | 20″ | 699 | 635,0 | 20 | 31,8 | 1⅛″ | 41,1 |
| DN600 | 24″ | 813 | 749,3 | 20 | 34,9 | 1¼″ | 46,0 |
Kích thước mặt bích thép ASME B16.5, mặt lồi RF (mm). PCD = đường kính qua tâm các lỗ bu-lông. Bề dày trích cho mặt bích cổ hàn (WN); kiểu lồng/đặc có thể chênh nhẹ. Ø lỗ & bu-lông theo hệ inch.
Bảng tra mặt bích ASME B16.5 – Class 300
Dùng khi áp lực/nhiệt độ cao hơn; cùng DN nhưng D, PCD, bề dày và số bu-lông đều lớn hơn Class 150:
| Cỡ (DN) | NPS | Ø ngoài D (mm) | Đường kính tâm lỗ PCD (mm) | Số bu-lông | Ø lỗ (mm) | Cỡ bu-lông | Bề dày (mm) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| DN15 | ½″ | 95 | 66,7 | 4 | 19,1 | ⅝″ | 12,7 |
| DN20 | ¾″ | 117 | 82,6 | 4 | 19,1 | ⅝″ | 14,2 |
| DN25 | 1″ | 124 | 88,9 | 4 | 19,1 | ⅝″ | 15,7 |
| DN32 | 1¼″ | 133 | 98,6 | 4 | 19,1 | ⅝″ | 17,5 |
| DN40 | 1½″ | 155 | 114,3 | 4 | 22,2 | ¾″ | 19,1 |
| DN50 | 2″ | 165 | 127,0 | 8 | 19,1 | ⅝″ | 20,6 |
| DN65 | 2½″ | 190 | 149,2 | 8 | 22,2 | ¾″ | 23,9 |
| DN80 | 3″ | 210 | 168,1 | 8 | 22,2 | ¾″ | 26,9 |
| DN100 | 4″ | 254 | 200,0 | 8 | 22,2 | ¾″ | 30,2 |
| DN125 | 5″ | 279 | 235,0 | 8 | 22,2 | ¾″ | 33,3 |
| DN150 | 6″ | 318 | 269,9 | 12 | 22,2 | ¾″ | 35,1 |
| DN200 | 8″ | 381 | 330,2 | 12 | 25,4 | ⅞″ | 39,6 |
| DN250 | 10″ | 445 | 387,4 | 16 | 28,6 | 1″ | 46,0 |
| DN300 | 12″ | 521 | 450,9 | 16 | 31,8 | 1⅛″ | 49,3 |
| DN350 | 14″ | 584 | 514,4 | 20 | 31,8 | 1⅛″ | 52,3 |
| DN400 | 16″ | 648 | 571,5 | 20 | 34,9 | 1¼″ | 55,6 |
| DN450 | 18″ | 711 | 628,7 | 24 | 34,9 | 1¼″ | 58,7 |
| DN500 | 20″ | 775 | 685,8 | 24 | 34,9 | 1¼″ | 62,0 |
| DN600 | 24″ | 914 | 812,8 | 24 | 41,3 | 1½″ | 68,3 |
Kích thước mặt bích thép ASME B16.5, mặt lồi RF (mm). PCD = đường kính qua tâm các lỗ bu-lông. Bề dày trích cho mặt bích cổ hàn (WN); kiểu lồng/đặc có thể chênh nhẹ. Ø lỗ & bu-lông theo hệ inch.
Bảng tra mặt bích JIS B2220 – 10K
Rất phổ biến ở Việt Nam cho hệ nước, PCCC, HVAC và thiết bị nhập từ Nhật/Hàn:
| Cỡ (DN) | Ø ngoài D (mm) | Đường kính tâm lỗ C (mm) | Số bu-lông | Ø lỗ (mm) | Cỡ bu-lông | Bề dày (mm) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 15A / DN15 | 95 | 70 | 4 | 15 | M12 | 12 |
| 20A / DN20 | 100 | 75 | 4 | 15 | M12 | 14 |
| 25A / DN25 | 125 | 90 | 4 | 19 | M16 | 14 |
| 32A / DN32 | 135 | 100 | 4 | 19 | M16 | 16 |
| 40A / DN40 | 140 | 105 | 4 | 19 | M16 | 16 |
| 50A / DN50 | 155 | 120 | 4 | 19 | M16 | 16 |
| 65A / DN65 | 175 | 140 | 4 | 19 | M16 | 18 |
| 80A / DN80 | 185 | 150 | 8 | 19 | M16 | 18 |
| 100A / DN100 | 210 | 175 | 8 | 19 | M16 | 18 |
| 125A / DN125 | 250 | 210 | 8 | 23 | M20 | 20 |
| 150A / DN150 | 280 | 240 | 8 | 23 | M20 | 22 |
| 200A / DN200 | 330 | 290 | 12 | 23 | M20 | 22 |
| 250A / DN250 | 400 | 355 | 12 | 25 | M22 | 24 |
| 300A / DN300 | 445 | 400 | 16 | 25 | M22 | 24 |
Kích thước mặt bích JIS B2220 – 10K (mm). C = đường kính tâm lỗ (vòng bu-lông); bu-lông hệ mét (M); bề dày cho mặt bích tấm/lồng. 10K ≈ cấp áp 10 kg/cm² (≈ PN10).
Lưu ý khi chọn và đặt mặt bích
- Xác định đủ 3 yếu tố: tiêu chuẩn (ASME/JIS/DIN) + cấp áp (Class/K/PN) + cỡ DN. Thiếu một là dễ đặt sai.
- Hai mặt bích ghép nhau phải cùng chuẩn, cùng cấp áp, cùng kiểu mặt (RF với RF).
- Chú ý dễ nhầm: ASME Class 150 và JIS 10K KHÁC nhau về PCD và lỗ dù cùng DN — không thay thế trực tiếp được.
- Vật liệu chọn theo môi chất: thép cacbon (A105) cho thông thường; inox 304/316 cho môi trường ăn mòn, thực phẩm.
- Gioăng (gasket) và cấp bền bu-lông chọn theo cấp áp và nhiệt độ làm việc.
Sản phẩm 3TTS dùng mặt bích: vít tải ống, vít tải máng, cánh vít tải.
Câu hỏi thường gặp
Mặt bích DN100 Class 150 có kích thước gì?
Mặt bích ASME B16.5 Class 150 cỡ DN100 (4″) có đường kính ngoài D = 229 mm, đường kính tâm lỗ PCD = 190,5 mm, 8 lỗ bu-lông ⅝″, bề dày ≈ 22,4 mm.
Class 150 và JIS 10K có lắp chung được không?
Không nên. Ví dụ cùng DN100: Class 150 có PCD 190,5 mm / 8 lỗ, còn JIS 10K có PCD 175 mm / 8 lỗ — vòng bu-lông lệch nhau nên lỗ không trùng. Phải dùng mặt bích chuyển tiếp hoặc thống nhất một chuẩn.
PCD (đường kính tâm lỗ) là gì?
PCD (Pitch Circle Diameter, JIS ký hiệu C) là đường kính vòng tròn đi qua tâm tất cả các lỗ bu-lông. Đây là kích thước quan trọng nhất để hai mặt bích lắp khớp với nhau.
3TTS – Giải pháp Kỹ thuật 3T gia công mặt bích, hệ ống và kết cấu cơ khí theo tiêu chuẩn ASME/JIS/DIN. Xem thêm bài tiêu chuẩn ống công nghiệp. Cần tư vấn hay báo giá, mời liên hệ với chúng tôi.